کلوئی ژائو در Hamnet سراغ یکی از ظریفترین و در عین حال سنگینترین روایتهای تاریخ ادبیات میرود: اندوهی که پشت تولد یک شاهکار پنهان مانده است. فیلم، اقتباسی آزاد و شاعرانه از رمان تحسینشدهٔ مگی اوفارل، نه صرفاً بازگویی زندگی ویلیام شکسپیر، بلکه واکاوی عمیق عشق، خانواده و فقدان است؛ روایتی که با کمترین اغراق و بیشترین همدلی، تماشاگر را تا واپسین لحظه درگیر خود نگه میدارد.
اگرچه نام شکسپیر بیش از همه نگاهها را جلب میکند، Hamnet آگاهانه از او فاصله میگیرد و مرکز ثقل خود را بر دوش اگنس میگذارد؛ زنی که در سایهٔ تاریخ مانده، اما قلب عاطفی این داستان است. جسی باکلی با حضوری درخشان، اگنس را نه بهعنوان «همسر شکسپیر»، بلکه بهعنوان انسانی مستقل، شهودی و عمیقاً زمینی تصویر میکند. رابطهٔ او با ویلیام (پل مسکال) از همان نخستین دیدار، سرشار از کشش، بیقراری و نافرمانی از عرف است؛ عشقی که بیش از آنکه آرام باشد، زنده و پرخطر است.
ژائو با هوشمندی، شخصیت اگنس را در پیوندی دائمی با طبیعت تعریف میکند. جنگل، گیاهان دارویی و حس پیشآگاهی او، نهتنها عناصر فرمیاند، بلکه ابزارهای روایی برای مواجهه با مفهوم سرنوشت هستند. تصویری که اگنس از آینده میبیند ــ مرگی که با نبود یکی از فرزندان تعریف میشود همچون سایهای آرام اما سنگین، از آغاز تا پایان فیلم حضور دارد.
ژائو برخلاف انتظار، عجلهای برای رسیدن به فاجعه ندارد. بخش قابلتوجهی از فیلم صرف نمایش زندگی روزمرهٔ این خانواده میشود: بازی کودکان، گفتوگوهای ساده، آغوشهای کوتاه. همین «زندگی عادی» است که مرگ Hamnet را به رویدادی ویرانگر بدل میکند. جاکوبی جوپ در نقش Hamnet، حضوری کوتاه اما فراموشنشدنی دارد؛ کودکی آرام و حساس که تماشاگر خیلی زود به او دل میبندد.
نقطهٔ جدایی، زمانی رخ میدهد که ویلیام برای کار به لندن میرود و Hamnet میماند؛ قول میدهد قوی باشد، اما در خلوت اشک میریزد. ژائو با همین لحظههای ساده، پیوند احساسی مخاطب را میسازد. مرگ کودک بدون اغراق بصری یا موسیقایی روایت میشود؛ بیآنکه احساسات تماشاگر دستکاری شود. اندوه حضور دارد، اما هرگز به نمایش تبدیل نمیشود.
رنج اگنس، قلب عاطفی فیلم است. سکوتهای طولانی، نگاههای خالی و بدن رهاشدهاش در برابر فاجعه، شکلی از سوگواری را تصویر میکند که کمتر در سینما دیدهایم: اندوهی درونی، خام و بیپناه. در مقابل، شکسپیر پل مسکال مردی است که دردش را مینویسد اما نمیتواند زیست کند؛ فاصلهای که به شکلی تلخ، میان این زوج ایجاد میشود.
سینما بهمثابه شعر
Hamnet در هماهنگی حیرتانگیز عناصرش میدرخشد. طراحی صحنهٔ فیونا کرامبی و لباسهای مالگوشیا تورژانسکا جهانی تاریخی را بازسازی میکنند که نه موزهوار، بلکه زنده و لمسپذیر است. دوربین آرام ژائو، که اغلب در فاصلهای محترمانه میایستد، به تماشاگر اجازه میدهد اندوه را کشف کند، نه اینکه به او تحمیل شود.
یکی از ظریفترین تمهیدات فیلم، پیوند Hamnet با تولد نمایشنامهٔ هملت است. انتخاب نوآ جوپ برای ایفای نقش نخستین بازیگر هملت ــ با شباهتی آشکار به Hamnet ــ پلی بصری و عاطفی میان مرگ و خلق اثر هنری میسازد؛ گویی سوگی که زیسته نشده، به کلمه و صحنه پناه برده است.
در کل می توتن گفت؛ Hamnet فیلمی است دربارهٔ آنچه از تاریخ حذف میشود: زنان، کودکان و رنجهای خاموش. کلوئی ژائو با نگاهی انسانی و شاعرانه، نشان میدهد که شاهکارها گاهی نه از نبوغ صرف، بلکه از فقدانی جبرانناپذیر زاده میشوند. سکانس پایانی فیلم، با ترکیبی از تصویر، صدا و سکوت، تجربهای ناب میآفریند که بهسادگی فراموش نمیشود.
Hamnet جادویی آرام است؛ فیلمی که بهجای فریاد، نجوا میکند و دقیقاً به همین دلیل، عمیقتر در جان مخاطب مینشیند. بیتردید، با یکی از ماندگارترین آثار سال روبهرو هستیم؛ تجربهای سینمایی که تا مدتها پس از پایان، ذهن و احساس تماشاگر را رها نمیکند.
نویسنده: مهدی فتحی