نقد فیلم و سریال

دو قسمت نخست مجموعه با تکیه بر فرمول تعلیق، وقوع جنایتی هولناک و بازیگرانی چهره، شروعی کنجکاوی‌برانگیز رقم زده است، هرچند چالش‌های بازسازی تاریخی و سایه سنگین اثر قبلی سازندگان، واکنش‌های متفاوتی را در گام نخست پدید آورده است.

گاهی یک اثر نمایشی در فرایند تکوین خود از نقطه‌ای عبور می‌کند که دیگر نمی‌توان با متر و معیارهای آغازین رمان به تماشای آن نشست. فصل دوم سریال «بامداد خمار» به کارگردانی نرگس آبیار درست در همین مرز ایستاده است؛ مرزی حساس که در یک‌سوی آن رمانی نوستالژیک با زیست عاطفی چندین نسل از مخاطبان قرار دارد و در سوی دیگر، سریالی که در تقلا برای دستیابی به زبانی مستقل، با برزخی میان «وفاداری به روان‌شناسی متن» و «گسترش افراطی جهان بیرونی» دست‌به‌گریبان است.

بُت»، هفتمین فیلم بلند سینمایی حمید نعمت‌الله، پس از ماجراهای توقیف «قاتل و وحشی» و چهار سال پس از ساخت آن جلوی دوربین رفته است. برای سینمای ایران که سال‌ها از اکرانِ آثاری چون «شعله‌ور» فاصله گرفته بود، بازگشت نعمت‌الله یک رخداد فرمی و مضمونی قابل‌توجه به حساب می‌آید.

مجموعه تلویزیونی «آقای قاضی» به کارگردانی سجاد مهرگان، با عبور از دو فصل پرمخاطب، اکنون به ایستگاه سوم خود در آنتن شبکه دو رسیده است؛ اثری که همچنان تلاش دارد بر همان مدار گذشته حرکت کند.

فیلم «وسواس» (Obsession 2025) به کارگردانی کری بارکر که از بستر تولید محتوای دیجیتال و یوتیوب برخاسته و با بودجه‌ای کمتر از یک میلیون دلار گیشه‌ها را فتح کرد نمونه‌ای درخشان از همین گذار فرمی و مضمونی است. اثر حاضر با دستمایه قرار دادن پیرنگ کلاسیک «آرزوی شوم و بدفرجام» (وارث داستان تاریخی «پنجه میمون» ویلیام جیکوبز)، فانتزی خام و به‌ظاهر معصومانه‌ی یک پسر منزوی را به کابوسی خونین از تسخیر روانی، حذف عاملیت و فروپاشی شخصیت تبدیل می‌کند.

پدیده‌ی سینمایی «بَک‌رومز» به کارگردانی کِین پارسونزِ جوان، فراتر از یک موفقیت تجاری خیره‌کننده در گیشه، نمونه‌ای کم‌نظیر از تکامل یک ایده‌ی اینترنتی به اثری سینمایی با عمق دراماتیک قابل‌توجه است. این فیلم که با الهام از ویدیوهای وایرال‌شده یوتیوب و ریشه‌های عمیق در فرهنگ بازی‌های ویدیویی شکل گرفته، موفق می‌شود مفهوم «فضاهای لیمینال» (Liminal Spaces) و وحشتِ برخاسته از آن را به استعاره‌ای درخشان برای توصیف وضعیتِ روان‌شناختی انسانِ معاصر تبدیل کند؛ انسانی که در چرخه‌ی تکرار، بلاتکلیفی و ترس از تغییر گرفتار مانده است.

«تهران کنارت» به کارگردانی علی بهراد، از همان دست آثاری است که مسیر پرپیچ‌وخمی را از خطر توقیف تا بازگشت به چرخه اکران پشت سر گذاشت؛ فیلمی که هنجارهای محافظه‌کارانه را کنار می‌زند تا تصویری واقعی از بحران نسلی ارائه دهد که میان زمین و آسمان معلق مانده است.

ماجرای درج برچسب +۱۵ روی پوستر فیلم «خانم والده» در سامانه سمفا، آن هم پس از سپری شدن ۱۲ روز از آغاز اکران و فروش بیش از ۷۲۴ هزار بلیت، صرفاً یک اشتباه اداری یا سهل‌انگاری مقطعی نیست؛ این رویداد نمادی آشکار از کارکرد معکوس سازوکارهای نظارتی در سینمای تجاری ایران است.

بازگشت برندهای محبوب همواره لبه تیغی برای برنامه‌سازان است؛ چه در هالیوود و چه در خیابان جام‌جم. بازگشت دوباره کاراکتر «مسعود شصتچی» پس از نزدیک به دو دهه با سریال «مرد سه‌هزار چهره» به کارگردانی مهران مدیری، بار دیگر این پرسش اساسی را در اقتصاد رسانه و نقد فرهنگی مطرح کرده است: آیا فرمول‌های طلایی دهه هشتاد، در عصر پلتفرم‌های دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی همچنان کارایی دارند و ارزش‌افزوده تولید می‌کنند؟

از همان شش قسمت نخست سریال «کوری»، سازندگان اثر مرزبندی روشنی با ساختارهای کلاسیک و کلیشه‌ای ژانر پلیسی–معمایی ترسیم کردند. این مجموعه به‌جای تکیه بر فرمول تکراریِ «پنهان‌کاری اطلاعات از مخاطب برای خلق هیجان کاذب»، از معما تنها به‌عنوان بستری برای شکل‌گیری درام و دگرگونی نسبت‌های انسانی بهره می‌گیرد. به بیانی دیگر، مسئله‌ی اصلی سریال نه کشف «کیستی و چیستی رخدادها»، بلکه بازتاب و پیامد سنگین این اتفاقات بر مناسبات و روان شخصیت‌هاست؛ رویکردی که در قسمت‌های هفتم تا نهم به اوج پختگی روایی خود رسیده است.